บทนำ

บทนำ

อาณาจักรพม่ายุคราชวงศ์คองบอง หรืออาณาจักรคองบอง (Konbaung Kingdom) ถูกสถาปนาขึ้นในกลางศตวรรษที่ 18 โดยกษัตริย์อลองพญา ซึ่งได้รวมอาณาจักร หรือ มันดาลา (Mandala) โดยใช้วิถีปฏิบัติของกษัตริย์พม่าในประวัติศาสตร์ยุคจารีต ที่เริ่มจากการการเข้าครอบครองดินแดนใจกลางอารยธรรมพม่า(Burmese heartland) ในเขตพม่าตอนบน (Upper Burma) จากนั้นจึงมุ่งลงใต้ยึดเขตพม่าตอนล่าง (Lower Burma) และเมืองสำคัญในเขตลุ่มน้ำอิรวดี ซึ่งมีความสำคัญในแง่ของเศรษฐกิจการค้าพานิชกรรม และอยู่ในเขตยุทธศาสตร์เศรษฐกิจในอ่าวเบงกอลและมหาสมุทรอินเดีย ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญในยุคจารีตของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป (Mainland Southeast Asia)

การเรืองอำนาจของราชวงศ์คองบองจึงเกิดจากพัฒนาการทางการเมืองการปกครองระบบการบริหารราชการแผ่นดิน และบริบททางสังคมเศรษฐกิจร่วมสมัย อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากราชวงศ์ตองอู-นยองยาน ทั้งยังมีการปรับประยุกต์โครงสร้างทางการเมืองเศรษฐกิจสังคมภายใต้ระบบการบริหาราชการแผ่นดินภายใต้นโยบายสำคัญ 3 ประการคือ การสถาปนารัฐรวมศูนย์อำนาจที่ส่วนกลางการควบคุมกำลังพลและส่วยอากรและการปฏิรูปและควบคุมคณะสงฆ์ อันก่อให้เกิดเสถียรภาพความมั่นคงทางการเมืองเศรษฐกิจสังคมในเวลาอันรวดเร็วและเป็นระบบขั้นตอนเป็นรากฐานสำคัญของการเรืองอำนาจของราชวงศ์คองบอง นอกจากนี้ราชวงศ์คองบองได้จัดโครงสร้างทางการปกครองและสังคมที่แทบไม่แตกต่างจากอาณาจักรยุคจารีตอื่น ๆ โดยให้พระมหากษัตริย์อยู่บนยอดสูงสุดของปีระมิด และขุนนาง ข้าราชการ พ่อค้าวาณิช ไพร่ และทาสอยู่ในชั้นลดหลั่นลงมาตามลำดับ

ในยุคราชวงศ์คองบองถือเป็นยุคเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ความเป็นสมัยใหม่ (Modernity) ของประวัติศาสตร์พม่า ทั้งนี้เกิดขึ้นพลวัตทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมในระดับโลก และในระดับภูมิภาค กล่าวคือเป็นยุคที่อังกฤษเข้ามามีบทบาทในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลังจากการสร้างจักรวรรดิบริติชอินเดีย อาณาจักรคองบองนับว่ามีความสำคัญในแง่ของภูมิรัฐศาสตร์ เนื่องจากตั้งอยู่บนพื้นที่ระหว่างจักรวรรดิจีน และอินเดีย และคุมเส้นทางการค้าแถบอ่าวเบงกอล และมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งในโลก ทำให้อาณาจักรคองบองได้รับความสนใจจากเจ้าอาณานิคมตะวันตกอย่างมาก เมื่อเข้าสู่ศตวรรษที่ 19 อังกฤษเริ่มรุกคืบอาณาจักรคองบองทีละส่วน จนสามารถเข้ายึดราชธานีมัณฑะเลย์ในปี ค.ศ.1885 เนรเทศกษัตริย์ธีบอและพระนางศุภยาลัตไปอยู่ที่เมืองรัตนคีรี (Ragnagiri) ประเทศอินเดีย และผนวกพม่าเข้าเป็นจังหวัดหนึ่งของบริติชอินเดีย (British India) สำเร็จ ในปี ค.ศ.1886

รายงานการทบทวนความรู้เกี่ยวกับอาณาจักรโบราณในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กรณีศึกษา: อาณาจักรคองบอง โดยการศึกษาครั้งนี้สืบค้นจากสำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยขอนแก่น หนังสือส่วนตัว และแหล่งฐานข้อมูลออนไลน์ ได้แก่ ThaiLIS, ThaiJO, และ Textbooksproject รวมหนังสือและบทความทั้งหมด 29 ชิ้น สามารถแบ่งประเด็นการศึกษาได้ 4 ประเด็น ได้แก่

1) การเมืองการปกครองในสมัยคองบอง

2) เศรษฐกิจในสมัยคองบอง

3) สังคมและวัฒนธรรมในสมัยคองบอง

4) บ้าน วัด วัง ในสมัยคองบอง